آزواسپرمی (Azoospermia) در پزشکی به مواردی اطلاق می شود که در آن مایع منی مرد فاقد اسپرم یا به عبارت دیگر تعداد اسپرمهای مرد صفر می باشد. در اینگونه مردان هیچ اتفاق قابل تشخیصی در ظاهر مایع منی نمی افتد، چون حدود یک درصد حجم منی را اسپرم ها تشکیل می دهند. تشخیص آزواسپرمی در یک مرد شوک بزرگی برای وی است. این مردان دارای میل جنسی و عملکرد جنسی طبیعی هستند و فقط مشکل باروری دارند.
به طور کلی، زوج ها پس از حدود یک سال تلاش برای باردار شدن با رابطه جنسی محافظت نشده، نابارور در نظر گرفته می شوند. عبور از خط نامرئی به دنیای ناباروری می تواند طاقت فرسا و ترسناک باشد. گذشته از این که احساس میکنید اعلامیههای بارداری به هر کجا که نگاه میکنید پست میشوند، ممکن است نگران سلامت کلی خود باشید و ندانید که چه کاری انجام دهید.
شما تنها نیستید. از هر 100 زوج، 12 تا 13 زوج ناباروری را تجربه می کنند. تا 50 درصد این موارد را می توان به آنچه ناباروری عامل مردانه می گویند نسبت داد. آزواسپرمی یک علت احتمالی است که با کمبود کامل اسپرم در مایع منی مشخص می شود. در حالی که نادر است، حدود 1 درصد از مردان دارای آزواسپرمی هستند و این ریشه بین 10 تا 15 درصد موارد ناباروری است.
در اینجا یک توضیح سریع در مورد نحوه عملکرد بدن میدهیم: اسپرم در بیضه ها ساخته می شود. از طریق دستگاه تناسلی حرکت می کند و با مایعی که در مجاری منی یافت می شود مخلوط می شود. اسپرم و این مایع با هم منی را می سازند، انزال غلیظ و سفیدی که از آلت تناسلی خارج می شود.
با آزواسپرمی، اسپرم از معادله خارج می شود. ممکن است انزال داشته باشید، اما حاوی اسپرم نباشد. ممکن است با اصطلاح “تعداد کم اسپرم” آشنا باشید، اما از سوی دیگر آزواسپرمی، به عنوان “عدم تعداد اسپرم” شناخته می شود.
تشخیص این بیماری فقط با آزمایش میکروسکوپیک مایع منی می باشد که باید حداقل در دو آزمایش به فاصله 4 هفته از همدیگر تائید شود. در ضمن برای تشخیص آزواسپرمی باید از روش استاندارد آزمایش مایع منی که سازمان بهداشت جهانی توصیه کرده است استفاده نمود. در بعضی از مردان که آزمایشگاه گزارش آزواسپرمی کرده است، اگر مایع منی سانتریفوژ شود و رسوب حاصل از سانتریفوژ آزمایش گردد، اسپرم یافت خواهد شد که به آن اسپرم مخفی یا کریپتواسرمی گفته می شود.آزواسپرمی با فقدان مایع منی متفاوت است. در یک عده از مردان بنا به عللی پس از انزال مایع منی وجود ندارد، این بیماری انواع مختلف دارد و جای بحث آن اینجا نیست.
انواع آزواسپرمی
سه نوع آزواسپرمی وجود دارد:
- آزواسپرمی پیش بیضه (غیر انسدادی) به دلیل اختلال در تولید هورمون های مسئول تولید اسپرم ایجاد می شود.
- آزواسپرمی بیضه (غیر انسدادی) در اثر هرگونه ناهنجاری در عملکرد یا ساختار بیضه ها ایجاد می شود.
- آزواسپرمی (انسدادی) پس از بیضه به دلیل مشکلات مربوط به انزال به دلیل انسداد در دستگاه تناسلی ایجاد می شود.
علت این که آزواسپرمی انواع مختلف دارد، چیست؟
هر نوع آزواسپرمی مجموعه ای از علل احتمالی یا شرایط مرتبط خود را دارد. به طور کلی، شرایط ژنتیکی که کروموزوم Y را تحت تأثیر قرار میدهند ممکن است بین 10 تا 15 درصد از موارد بدون تعداد یا کم اسپرم باشد.
این نوع غیر انسدادی ممکن است توسط برخی اختلالات ژنتیکی ایجاد شود. به عنوان مثال، سندرم کالمن بر توانایی بدن برای تولید هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) تأثیر می گذارد و به نوبه خود می تواند بر تولید اسپرم تأثیر بگذارد.
مشکلات مربوط به مغز، به ویژه آسیب به هیپوتالاموس یا غده هیپوفیز نیز ممکن است باعث این نوع آزواسپرمی شود. مصرف برخی داروها یا پرتودرمانی برای سرطان نیز می تواند در این امر نقش داشته باشد.
این نوع غیر انسدادی ممکن است به دلایل زیر رخ دهد:
- عدم وجود بیضه ها (آنورشی)
- بیضه هایی که ریزش نکرده اند (کریپتورکیدیسم)
- بیضه هایی که اسپرم تولید نمی کنند (سندرم فقط سلولی سرتولی)
- بیضه هایی که اسپرم بالغ تولید نمی کنند (ایست اسپرماتوژنیک)
- سندرم کلاین فلتر یک احتمال دیگر است و ممکن است زمانی ایجاد شود که فردی به جای XY با کروموزوم XXY متولد شود.
علل دیگر عبارتند از:
- ابتلا به اوریون در اواخر بلوغ
- تومورها
- تابش – تشعشع
- دیابت
- جراحی قبلی
- واکنش به داروهای خاص
- واریکوسل (زمانی که وریدهای بیضه گشاد می شوند)
این نوع انسدادی در حدود 40 درصد موارد آزواسپرمی وجود دارد. انسداد ممکن است به دلیل اتصال از دست رفته در جایی، مانند لوله های اپیدیدیم یا مجرای دفران که اسپرم را حرکت داده و ذخیره می کند، رخ دهد.
شرایط مادرزادی نیز ممکن است باعث انسداد شود. به عنوان مثال، فقدان مادرزادی دو طرفه مجرای دفران (CBAVD) یک بیماری ژنتیکی است که در آن مجاری که اسپرم را از بیضه ها حمل می کنند، وجود ندارد. این با داشتن یا حامل ژن فیبروز کیستیک مرتبط است.
سایر علل آزواسپرمی انسدادی شامل مواردی مانند عفونت قبلی یا فعلی، کیست، آسیب یا وازکتومی است.
آزواسپرمی دارای دو علت کلی است:
یا انسدادی در مسیری که اسپرم را منتقل می کند وجود دارد که به آن آزواسپرمی انسدادی می گویند و یا اینکه بیضه ها اسپرم تولید نمی کنند که به آن آزواسپرمی غیر انسدادی می گویند. اندازه بیضه و اندازه گیری میزان هورمون FSH خون به ما کمک می کند که به سرعت تشخیص احتمالی را بدهیم. اگر اندازه بیضه ها کوچک و میزان هورمون FSH بالا باشد، به احتمال زیاد فرد دچار آزواسپرمی غیر انسدادی است و شانس بچه دار شدن تقریبا صفر است. گاهی بعضی از مردان بطور مادرزادی دارای فقدان لوله های منی بر هستند. در این مردان حجم منی فوق العاده کم و حدود نیم میلی لیتر می باشد.
در مردانی که مبتلا به آزواسپرمی انسدادی هستند برای درمان از روشهای زیر، بسته به شرایط بیمار می توان استفاده کرد:
1. پیوند لوله منی بر (واز) به اپیدیدیم با میکروسکوپ که در اصطلاح پزشکی به آن Vasoepididymostomy می گویند. آن یک عمل جراحی فوق العاده مشکل است که با میکروسکوپ انجام می شود و حدود سه ساعت طول می کشد. چون قطر لوله منی بر و اپیدیدیم فوق العاده اندک است، میزان موفقیت این عمل نیز کم است. در دست بهترین جراحان در حدود 25 درصد موارد اسپرم در مایع منی ظاهر می شود ولی چون کیفیت اسپرم پائین است، میزان حاملگی فقط 10 درصد است.
2. اسپرم برای رسیدن به مایع منی به ترتیب از راههای زیر عبور می کند: اپیدیدیم، لوله منی بر و مجرای انزالی. گاهی انسداد در مجرای انزالی است. درمان این بیماران نسبتا راحت است می توان از طریق مجرای ادرار با یک برش ساده مجرای انزالی را باز کرد.
3. در مردانیکه مبتلا به فقدان مادرزادی دو طرفه لوله منی بر هستند، از یک روشی بنام PESA استفاده می شود. این کلمه مخفف Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration می باشد که در آن از طریق پوست بیضه، اسپرم از اپیدیدیم با سرنگ بدست آمده و لقاح در آزمایشگاه انجام می شود.
4. روش دیگر استفاده از MESA است. این کلمه مخفف Microepididymal Sperm Aspiration است. در آن کیسه بیضه با جراحی باز می شود و قسمتی از اپیدیدیم که مسدود شده است با میکروسکوپ مشخص می شود (چون پشت انسداد اتساع وجود دارد) و از محل متسع شده با سرنگ اسپرم کشیده و زیر میکروسکوپ وجود اسپرم تائید می شود و از آن جهت لقاح در آزمایشگاه استفاده می شود.
5. گاها در بیمارانی که دارای آزواسپرمی انسدادی هستند نمی توان از اپیدیدیم اسپرم بدست آورد، در این بیماران از روش TESA استفاده می شود. این کلمه مخفف Testicular Sperm Aspiration می باشد که در آن از راه پوست با سوزنهای بخصوص از بیضه اسپرم کشیده می شود.
علائم آزواسپرمی چیست؟
شما ممکن است هیچ علامتی نداشته باشید تا زمانی که تلاش های شما برای بارداری ناموفق باشد. هر علامت یا نشانه دیگری که با آن مواجه می شوید ممکن است بیشتر به علل زمینه ای مرتبط باشد، مانند عدم تعادل هورمونی یا شرایط ژنتیکی کروموزومی.
در غیر این صورت، علائم احتمالی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- میل جنسی کم
- اختلال در نعوظ
- توده، تورم یا ناراحتی در اطراف بیضه ها
- کاهش مو در صورت یا بدن
آزواسپرمی چگونه تشخیص داده می شود؟
ابتدایی ترین راه برای تشخیص آزواسپرمی از طریق تجزیه و تحلیل مایع منی است. پزشک از شما می خواهد که در یک فنجان انزال کنید و نمونه را برای آزمایش به آزمایشگاه ارسال کنید. اگر هیچ اسپرم زنده ای در انزال مشاهده نشد، ممکن است به آزواسپرمی مبتلا باشید.
همراه با معاینه فیزیکی، پزشک شما میخواهد که در مورد سابقه پزشکی شما اطلاعاتی داشته باشد. آنها ممکن است سؤالاتی در مورد:
- سابقه باروری شما (چه بچه دار شده باشید یا نه)
- سابقه خانوادگی شما (مانند فیبروز کیستیک یا مشکلات باروری)
- بیماری هایی که در کودکی داشتید
- جراحی ها یا اعمال مختلفی که در ناحیه لگن یا دستگاه تناسلی انجام داده اید
- سابقه عفونت ها، مانند عفونت های دستگاه ادراری (UTIs) یا عفونت های مقاربتی (STIs)
- انجام درمان هایی مانند پرتودرمانی یا شیمی درمانی
- استفاده قبلی یا فعلی از دارو
- هرگونه سوء استفاده احتمالی از مواد مخدر یا الکل
- بیماری اخیر که شامل تب نیز میشود
- قرار گرفتن اخیر در معرض گرمای زیاد
از سایر ابزارهای تشخیصی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آزمایش خون برای ارزیابی سطح هورمون یا شرایط ژنتیکی
- سونوگرافی برای تجسم کیسه بیضه و سایر قسمت های دستگاه تناسلی
- تصویربرداری از مغز برای بررسی مشکلات هیپوتالاموس یا غده هیپوفیز
- بیوپسی برای بررسی دقیق تر تولید اسپرم
درمان مردان مبتلا به آزواسپرمی غیر انسدادی
در این مردان بیوپسی بیضه نشان می دهد که بیضه ها اسپرم تولید نمی کنند. اینگونه مردان قائدتا نابارور مطلق هستند، ولی در سالهای اخیر پیشرفتهائی در این زمینه ایجاد شده است. خود آزواسپرمی غیر انسدادی یا بد عملکرد بیضه دارای علل بسیار زیادی است، در بعضی از موارد می توان تولید اسپرم توسط اینگونه بیضه ها را با دارو تحریک کرد.
1. در مردانی که اندازه بیضه ها طبیعی و میزان هورمون FSH خون بالا نیست ممکن است بتوان با دارو تولید اسپرم را تحریک نمود.
2. یکی از موارد از بین رفتن عملکرد بیضه عدم عمل جراحی به موقع بیضه نزول نکرده است. اگر این بیماری دو طرفه باشد، مرد دچار ناباروری خواهد شد. بعض از این نوع بیضه ها را نیز می توان با تجویز دارو وادار به تولید اسپرم کرد.
3. گاهی در مردانی که دارای آزواسپرمی عیر انسدادی هستند، در نمونه برداری از بیضه ها تعدادی اسپرم مشاهده می شود، علت آزواسپرم بودن این مردان این است که اسپرم در حین انتقال از بین می رود. از اسپرمی که از طریق نمونه برداری بدست می آید می توان برای لقاح در آزمایشگاه استفاده کرد.
خدمات دکتر شایان فر جراح زیبایی زنان و متخصص زنان و زایمان
جراحی زیبایی واژن
راه های ارتباطی
منتظر نظرات و پیشنهادات شما هستیم
با تشکر مدیریت سایت دکتر شایان فر جراح زیبایی زنان و متخصص زنان و زایمان
